Kıdem tazminatı, çalışanların belirli koşullarda iş sözleşmelerinin sona ermesi durumunda işverenden talep edebilecekleri bir tür yasal tazminattır. Hem işçinin geçmiş hizmetlerinin karşılığı hem de iş güvencesi niteliği taşıyan bu tazminat, Türkiye’de iş hukuku açısından büyük önem taşır. Peki kıdem tazminatı nedir, kimler alabilir ve nasıl hesaplanır?
Kıdem Tazminatının Hukuki Dayanağı
Kıdem tazminatına ilişkin hükümler, 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu madde, halen güncel 4857 sayılı İş Kanunu ile birlikte uygulama alanı bulur. Tazminat hakkı, işçinin işverene bağlı olarak en az 1 yıl süreyle çalışmış olması şartına bağlanmıştır.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
Bir işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için bazı temel koşulların oluşması gerekir:
- İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması
- İş sözleşmesinin:
- İşveren tarafından haksız nedenle feshedilmesi
- İşçi tarafından haklı nedenle feshedilmesi (örneğin sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık)
- Emeklilik, askerlik, evlilik (kadın işçi için) veya ölüm sebebiyle sona ermesi
İstifa eden işçi, genellikle kıdem tazminatına hak kazanamaz; ancak yukarıda sayılan haklı sebepler varsa istisna olarak bu haktan yararlanabilir.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin çalıştığı her bir tam yıl için, son brüt maaşı kadar ödenir. Örneğin, kaba bir hesaplama ile, bir işçi 5 yıl çalıştıysa ve son brüt maaşı 20.000 TL ise, kıdem tazminatı 5 x 20.000 = 100.000 TL olacaktır. Tabii ki işin teknik kısmında kıdem tazminatı miktarına etki eden başkaca unsurlar da vardır. Ayrıca:
- Brüt ücretin yanı sıra yol, yemek gibi düzenli ödenen haklar da hesaba dahil edilir.
- Her yıl için ödenecek kıdem tazminatı, devletin belirlediği tavan miktarıyla sınırlıdır (2025 yılı için bu rakam güncellenmektedir).
Kıdem Tazminatı Alınmazsa Ne Yapılmalı?
Kıdem tazminatı ödenmeyen işçi, önce arabuluculuk yoluna başvurmalı, çözüm sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açmalıdır. Arabuluculuk, işçi-işveren uyuşmazlıklarında zorunlu ilk adımdır ve başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması mümkün değildir.
Avukatla Süreci Yürütmenin Önemi
Kıdem tazminatında, yan ödeme kalemlerinin hesaplanması, tazminat tavanı, haklı nedenin ispatı gibi detaylar işçi aleyhine yorumlanabilecek teknik konulardır. Bu nedenle süreci bir iş hukuku avukatı ile yürütmek, hem hızlı sonuç almak hem de hak kaybını önlemek açısından önemlidir.
Sonuç
Kıdem tazminatı, işçinin işverene yıllarca verdiği emeğin bir karşılığıdır. Bu hakkın tam ve eksiksiz olarak alınabilmesi için, yasal sürecin doğru işletilmesi ve gerekli şartların yerine getirilmesi gerekir. Hakkınızı ararken profesyonel destek almak, size zaman ve hak kaybından korunma avantajı sağlar.